Jean - Pierre Rampal ve flüt eğitimi ( Yazan: Mark Thomas Çeviren : A. Aydın ILIK)
 

     Jean - Pierre Rampal ile bu görüşmede, Rampal'in meslektaşı ve iyi bir arkadaşı Mark Thomas tarafından yapıldı. Başarılı flütçü Bay Thomas, neticede konuşmayı, yeni başlayanlar olduğu kadar ileri düzeydeki öğrencilerin de ilgi alanlarına tümüyle hitap edebilecek şekilde plânladı.

     THOMAS - Şimdi, bazılarının <<Altın Flüt Çağı>> diye sözettikleri dönemdeyiz. Niçin popüler heybetli (şaşaalı) flüt ?
    
      RAMPAL - Sanırım bu son dünya savaşından sonra insanların ihtiyaçlarının gereğindendir. İyi dengelenmiş bazı şeyler için bir ihtiyaçları vardı. Dehşet dolu bir dönemden sonra barok müzik bu denge ihtiyacı için idealdi. Barok müzik insanlara kesin ( belirli ) bir yumuşaklık (sessizlik) için garanti vermede çok elverişli gibi gözükür. Flüt Barok müziğin popülarizesiyle alakalı olmuştur. Oda müziği ve konser için flüt kullanarak birçok parça yazılmıştır. Bu nedenle hem barok müzik hem de flüt çok popüler duruma gelmişlerdir. Son 30 ya da 40 yıl içinde çok az flüt için basım ( yayım ) yapılmış olması gerçeği de vardır. Hem klasiğin hem barokun flütte icra edilmesi çok kolaydır. Flüt başlangıçta çok kolay gözüken bir enstrumandır. Yani şunu kastediyorum: Flütü çalmaya başladığında çalan çok çabuk iyi sonuçlar alır. Diğer sebep kişi üzerindeki psikolojik etkisidir. Flüt tüm duyguları açıklamaya yardım eder. Bu da onun popüler olmasının bir başka sebebidir.
     
     THOMAS - Flüt çalmaya başlamak için önereceğiniz genel yaş nedir ?
 
     RAMPAL - Ben 13'ünde başladım. Fakat bu sizin hazır olmanıza bağlıdır. Bir iki yıl daha önce flüt çalmaya hazır olabilirdim. Bu kural olarak 9 ya da 10'unda çalmaya başlamanın yardım edeceğini sanmıyorum. Çoğu bu yaşlarda karşı durur ( mukavemet eder ) fakat bazıları diğerlerinden önce hazır olabilir.

     THOMAS - Bugün genç erkeklerden daha çok  genç kadınların flüt çaldıkları gözüküyor. Bunun bir nedeni var mı?

     RAMPAL - Bilmiyorum. Belki sıcak kanlı bir enstruman olduğundan çalıyorlardır. Ve belki de bu çoğu kadının Amerika'da klarinet vs. çalmalarına rağmen flütün bu klarinet vs gibi aletlerden daha tatlı ( yumuşak ) ses verdiğindendir. Amerika'da güzel bir kızla karşılaştım Tuba çalıyordu. İyi bir icracıydı. Fakat trombon, trompet veya tuba gibi pirinç yapımı bir enstruman çalmak kadınsı değildir. Buralarda flüt çalan pek çok genç kadın bulursun. Fakat çoğu mesleklerine devam etmezler. Onlar evlenirler ve bazıları çiftlerin gelirlerine katılmaya kendilerini zorlamazlar Flüt çalışan pek çok genç kız vardır. Fakat Senfoni orkestralarını gözlediğinizde çok kadın göremezsiniz.

     THOMAS - Müstakbel ( gelecekteki ) flütçünün enstrumanı çalmaya başlamadan biraz temel müzik bilgisi alması gerektiğine inanıyormusunuz?

     RAMPAL - İyi bir soru. Bir kimse bir müzik ön bilgisi olmaksızın flüt çalmaya başlayabilir. Ben öyle başladım. Fakat başladıktan sonra pek çok önbilgi çalışması yaptım. Bir müzik eğitimi olmaksızın başladığınızda onu sonradan yapmak zorundasınız. Sadece enstrumanı çalmak iyi değildir. Fakat doğrudan flüt çalmaya başlayabilirsiniz. Neden olmasın? Solfej olmaksızın piyano da çalmaya başlayabilirsiniz. Neden olmasın? Solfej okumaksızın piyano da çalmaya başlayabilirsiniz. Profesyonal olmak ve müzik eğitiminizi yapmak istiyorsanız, önceden düşünmeniz gerekir, sonradan değil ! Başlangıçta solfej, armoni ve bu gibi şeyleri çalışmanızın gerçekten daha iyi olacağını düşünüyorum.

     THOMAS -  Bir öğrencinin hergün ne kadar süre çalışması gerekir ?

     RAMPAL - Bu öğrencinin yeteneğine bağlıdır. Başlangıçta öğrencinin günde bir saat - ki bu da çok değildir - çok ciddi çalışma yapması gerektiğini düşünüyorum. Öğrenci profesyonal olmayı düşünüyorsa, bir limit olmamasına rağmen günde 3 ya da 4 saat çalışması daha iyidir.

     THOMAS - Diğer bir deyişle ( yani ) en az günde bir saat.

     RAMPAL - Evet. Günde 10 dakika pratik yaparsanız bu hiç demektir.

     THOMAS -  Özel olarak tek bir kişiye ders vermektense, bir flüt sınıfına ders vermeyi yeğ tuttuğunuzu anlıyorum. Bu yaklaşımın üstünlüğü ( avantajı ) nedir ?

     RAMPAL - Üstünlüğü ilhamdır. Sadece bir kişiyle siz kendiniz ilham almazsınız. Ne siz ne de o tek kişi . Bir kutu içinde çalmaya benzer, ondan hiçbirşey almazsınız. 3 ya da 4 kişilik bir topluluk önünde çaldığınızda bir değiş tokuş yaparsınız. Siz ve onlar ilhamlanırsınız ve herkes daha iyi çalar. Bir rekabet ( mücadele ) , fakat hoş bir mücadele hissine sahip olursunuz...               ( Devamı yarın )

     THOMAS - Hala hergün pratik yapmak gerektiğini düşünüyor musunuz?

     RAMPAL - ( gülerek ) Siz ve ben beraber turneye çıkarsak oteldeki odanıza gitmeye ve kapınızı kapatmaya ve günde iki saat pratik yapmaya kendinizi zorunlu hissedersiniz. Sorun budur. Biraz seyahat edersiniz, insanlarla karşılaşır, konserler verirsiniz. Kendinizi daima zorlamalısınız. Turne sırasında düzenli pratik yapabilmek çok güçtür.

     THOMAS - Tonunu geliştirmesi sırasında genç bir icracıya ne önerirsiniz ?

     RAMPAL - Uzun notaları ( uzun sesler )

     THOMAS - Uzun ses oluşumları

     RAMPAL - Evet , ancak bunlar, ancak bunlar kötü bir (embouchure ) almalarından dolayı pek pes perde notalarından değil de sizin pes G'den ( ikinci satır ) başladığınız gibi iyi bir şekilde çalınmış olmalıdır. G'den başlayın, oktavı çalın ve sonra pes G'ye geri dönün. Bu sırayı kromatik düzen içinde yapın. Bu en azından yaklaşık 10 dakika olacaktır. İyi çalmak istiyorsanız bunu yapmalısınız. Şarkı söylediğiniz zamanda olduğu gibi diyaframdan çalın. Sadece üflemek suretiyle değil. Marcel Moyse'nin ( Alphonse Leduc tarafından yayınlanan ) ton çalışmaları egzersiz kitapları çok iyidir

     THOMAS -  Flütte şahane bir ses çıkarıyorsunuz, buna rağmen dudak açıklığınız, ağzınızın ortasında değil << Merkez dışı >> çalışıi herkese tavsiye eder misiniz?

     RAMPAL - Hayır. O bir hatadır. Babam da ortada çalmadı ve ben onunla çalıştım. Sadece açıklığın dudakların ortasında olmayışı, dudak açıklığının ortalanmadığı anlamına gelmez. Dikkat etmeniz gereken asıl şey iyi ton ve sesin çıkışıdır.

     THOMAS - Nefesli sazın ağıza doğru olarak yerleştirilmesi şeklini kısaca açıklayabilir misiniz?

     RAMPAL - Nefesli sazın ağıza doğru yerleştirilme şekli  Altes Metotta ( Alphonse Leduc ) tarafından yayınlanan - Tam flüt metodu ve Gaubert metotta ( Alphonse Leduc tarafından yayınlanan )  gördüğümüz gibidir. O çektiğimiz bir fotoğrafa benzer.

     THOMAS - Alçak ( pes ) perdede böylesine zengin ve dolu bir tonu nasıl meydana getiriyorsunuz?

     RAMPAL - Ah ! Evet, Sanırım pes perdeyi çalmak  pek güç bir şey değil. Eğer embouchure damağın arka duvarının tam önüne üflerseniz sesi çıkarmak o kadar güç olmaz. Pes tonları çaldığınız zaman daha geniş bir hava akımı yapmalısınız. Pek yüksek tonları çaldığınız zaman daha küçük bir hava akımı kullanırsınız. Ben çaldığım zaman sesi dudaklarımda hissederim. Sanırım pekçok çalıcılar pes notalar için flütün içine pek fazla üflemedikleri halde, embouchure damağın arka duvarına yeterince üflemiyorlar. Bu da tonu pek ağır bir şekle getiriyor. Sese bir cevap teşkil etmiyor... ( Devamı yarın )

     THOMAS - Bazı güç bölümlerde münavebeli ya da uydurma parmak kullanımına taraftar mısınız ?

     RAMPAL - Neden olmasın? Bununla beraber siz mümkün olduğu kadar daima doğru parmakları kullanarak çalmaya bakın. Siz uydurma parmak kullandığınız yerde bugünün modern müziğinin çoğu uyumlu sesler ve buna benzer şeyler istiyor.

     THOMAS - Kısaca, yalnız lüzumlu olan yerlerde uydurma parmak kullanımını tavsiye ediyorsunuz  ( kabul ) .

     THOMAS - Birçok genç flütçü, orta perde D natural ve düz E'yi sol elin ilk parmağı aşağı doğru, keskin F'yi de sağ elin orta parmağı aşağı doğru olduğu halde çalmakta. Bu parmak kullanımının doğru olmadığını ve bundan kaçınılması gerektiğini kabul ediyor musunuz?

     RAMPAL - Şüphesiz, tamamen yanlış birşey bu ( gülerek ) İyi bir flütçü bunu asla yapmaz.

     THOMAS - İyi bir flütçü yanlış parmak kullanıldığını tonal farklardan anlayabilir mi ?

     RAMPAL - Siz de anlarsınız, evet, hem de kolayca, sonra da kalkıp öğrencilere parmak kullanımında neden o kadar tembel olduklarını sorarsınız.

     THOMAS - Çoğu kez düz B için hangi parmak sistemini kullanırsınız ve de niçin?

     RAMPAL - Sol el çift başparmak anahtarı. bunun için yapılmıştır.

     THOMAS - Dışarı salıverme bakımından çift başparmak düz B gerçekten en doğrusu değil mi ?

     RAMPAL - Evet, o gerçek bir düz B'dir. Diğer düz B lerin mekanizmada farklı bağlantıları vardır. Bir kromatik gam çaldığım zaman sağ elde ilk parmağı yahut tam onun üstündeki küçük düz B manivelasını kullanırım. Mesela, Prokofiev Sonatı'nın ağır hareketinde sol başparmakla düz B'den tabii B'le kayarım. Sağ el düz B titreşim manivelasının kullanmaya karar verdiğim zaman onu keskin ( tiz ) A olarak kabul ederim, Fakat o bir düz B olarak kullanılamaz. Sanırım en iyisi , düz B parmak kullanım olanaklarının her üçünden de faydalanmayı başarabilmektir.

     THOMAS - Bir notaya başlarken diliniz nereye çarpar ?

     RAMPAL - Tam dişlerim arasına.

     THOMAS - Dilin hava akım yoluna girdiği ve dudaklar arasında çok uzağa çıktığı olur mu hiç ?

     RAMPAL - Hayır, dudaklar arasında değil sadece dişler arasında çalın. Dudaklar arasında çalmakla vakit kaybedersiniz.
 
     THOMAS - << TA >> kullanımının dili çok fazla geriye yerleştirdiğini hisseder misiniz?

     RAMPAL - Evet, çok geriye. Dili dişler arasındaki açıklığa pek ziyade yaklaştıran << TU >> gibi bir ses kullanmalısınız. Dudakları gergin değil, hafif güler gibi tutun...   (Devamı yarın )

     THOMAS - Sizi barok süslemede genellikle bir usta olarak kabul ediyorlar. Bir öğrenci bunu yapmanın özel metodunu nasıl öğrenebilir?

     RAMPAL - Kitaplardan, Hans Peter Schmitt'in Börenreiter tarafından << süsleme sanatı >> adıyla yayınlanan kitabı nefis bir eserdir. Almanca bir çevirisi varsa da Fransızcası yoktur. Bu kitapta pek çok süsleme örnekleri vardır.  Her sonatta , Quantz bir süsleme açıklaması vermiş . Öğrencinin satın alabileceği diğer bir eser de Teleman'ın yine Börenreiter tarafından neşredilen << On iki sonatı >> dır . Her sonatta birinci hareket bir flüt parçasiyle ikinci flüt parçası ile bizzat Telemann tarafından teklif edilen süsleme ile basılmıştır. Sadece teklif edilen süslemeler diyorum. Dün sonatlardan birini çaldım. Süslemeyi basılı olduğu şekilde çalmadım. Onu farklı biçimde hissettim. Genç çalıcılara parçaların çoğunu böyle çalmalarını ve bunu yaparken süslemeye alışmalarını öğütlerim. Arias'ı dinlemek faydalı olur. Keza, birkaç klavye ve harpsikord müziği sağlayın.

     THOMAS - Demek temini mümkün kitaplar olmasına rağmen, süslemede çalıcının kişiliğine bağlı geniş bir serbesti bulunduğunu söylemektesiniz.

     RAMPAL - Evet.

     THOMAS - Benim gibi siz de som altın bir flütle çalıyorsunuz. Bunu, daha çok kullanılmakta olan gümüş flüte niçin tercih ediyorsunuz?

     RAMPAL - Sesi daha koyu, daha zengindir. Altının yankılanması moleküllerden ileri gelir. Evet, solo çalışma için onu tercih ederim. Sanırım, gümüş bir flütte berrak bir ses çıkarıyorsunuz, altın bir flütle çalmak iyidir.  İyi ton edemeyen kişilere gelince, flütten başka bir şey çalsınlar derim. Bir seferinde platini denedim, fakat onu sevmedim. Flüt pek ağır, tonda pek soğuktu. Fakat benim için altın ılıktır. Ah, hoştur o.

     THOMAS - Çalarken sinirliliğini yenmesi için genç bir flütçüye ne gibi öğütler verebilirsiniz. Sizinde sinirlendiğiniz olur mu?

     RAMPAL - Elbette sinirlenirim. Sinirlenmemek mümkün değildir. Mesela bazen pek küçük bir şehirde çalmaktayımdır, konser de öyle ahım şahım bir şey değildir, fakat bazı sebeplerle sinirleniveririm. Büyük bir şehirde, kalabalık bir dinleyici topluluğu önünde çaldığım diğer zamanlarda sinirlenmem. Pek tuhaf bir şey bu, ama izah edemiyorum işte. Sanırım genç flütçü hiçbir zaman sinirli olmamalı. Kaybedeceği bir şey yoktur. Bazı kişiler başkalarını pek kıskanırlar. Fakat ben bunu hissetmem. Çaldığım zaman elimden gelen en iyisini yaparım. Ne de olsa bende zavallı diğer biriyim.

     THOMAS - Demek herkesin elinden geldiğince güzel çalmasını, başkalarının buna ne diyeceğini de aldırış etmemelerini söylüyorsunuz öyle mi ?

     RAMPAL - Tamam. Kalpleri kıskançlık dolu olarak benim konserlerime gelirlerse acırım onlara ben...   ( Devamı yarın )